Arabuluculuğun Zorunlu Olduğu Davalar ve Dava Şartı Denetimi

Türk hukuk sisteminde yargılama sürelerini kısaltmak ve taraflar arasındaki uyuşmazlıkları barışçıl yollarla çözmek amacıyla, birçok dava türünde arabuluculuğa başvuru bir dava şartı haline getirilmiştir. 2026 yılı güncel mevzuat uygulamaları doğrultusunda, arabuluculuk aşaması tamamlanmadan açılan davalar, mahkemelerce herhangi bir inceleme yapılmaksızın usulden reddedilmektedir.

1. Hukuk Alanlarına Göre Zorunlu Arabuluculuk Kapsamı

A. İş Hukuku Kaynaklı Uyuşmazlıklar (7036 s.k. m.3)

İşçi ve işveren arasındaki, kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan alacak ve tazminat taleplerinde arabuluculuk zorunludur:

Tazminat Talepleri: Kıdem, ihbar, kötüniyet ve ayrımcılık tazminatları.
ücret Alacakları: Fazla mesai, yıllık izin ücreti, hafta tatili ve UBGT alacakları.
İşe İade Talepleri: Feshin geçersizliği iddiası ile açılan davalar.

B. Ticari Uyuşmazlıklar (6102 s.k. m.5/A)

Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepli ticari davalarda arabuluculuk dava şartıdır:

Şirketler arasındaki sözleşmesel ihtilaflar.
Sigorta Hukuku: Sigorta şirketlerine karşı açılan tazminat ve rücu davaları.
Banka ve finans kurumları ile tacirler arasındaki uyuşmazlıklar.

C. Tüketici Uyuşmazlıkları (6502 s.k. m.73/A)

Tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda (belirli parasal sınırların üzerindeki), arabuluculuk zorunludur:

Ayıplı mal veya hizmetten doğan tazminat talepleri.
Konut ve tatil amaçlı taşınmaz sözleşmeleri.
İstisna: Tüketici hakem heyeti sınırı altındaki uyuşmazlıklar ve tüketici örgütlerinin açtığı üst davalarda zorunluluk bulunmaz.

D. Kira, Kat Mülkiyeti ve Ortaklığın Giderilmesi (7445 s.k.)

01 Eylül 2023 tarihinden itibaren aşağıdaki uyuşmazlıklarda da arabuluculuk zorunlu hale gelmiştir:

Kira İlişkisi: Tahliye, kira tespiti ve uyarlama davaları.
Ortaklığın Giderilmesi: Taşınır ve taşınmazların paylaştırılması (İzale-i Şuyu).
Kat Mülkiyeti: Site/apartman yönetimi ve komşuluk hukukundan doğan ihtilaflar.

2. Arabuluculuğun Uygulanamayacağı (Zorunlu Olmadığı) Alanlar

Hukuki niteliği gereği tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği veya kamu düzenini ilgilendiren konularda arabuluculuk dava şartı değildir:

Aile Hukuku: Boşanma, velayet, nafaka (Nafaka taleplerinde ihtiyari arabuluculuk mümkündür ancak zorunlu değildir).
Ceza Hukuku: Suç teşkil eden fiiller (Uzlaştırma kapsamında olanlar hariç).
İdari Yargı: İptal ve tam yargı davaları.
İş Kazası ve Meslek Hastalığı: İş kazasından doğan maddi/manevi tazminat ve rücu davaları (7036 s.k. m.3/3 uyarınca istisnadır).

3. Güncel Zorunluluk ve Dayanak Tablosu (2026)

Uyuşmazlık Türü	Arabuluculuk Durumu	Temel Mevzuat Dayanağı
İşe İade ve İşçi Alacakları	✅ Zorunlu	7036 Sayılı Kanun m. 3
Kira Tahliye ve Tespit	✅ Zorunlu	6325 Sayılı Kanun m. 18/B
Ticari Alacak ve Tazminat	✅ Zorunlu	6102 Sayılı Kanun m. 5/A
Ortaklığın Giderilmesi	✅ Zorunlu	6325 Sayılı Kanun m. 18/B
İş Kazası Tazminatı	❌ Zorunlu Değil	7036 Sayılı Kanun m. 3/3
Boşanma ve Velayet	❌ Zorunlu Değil	4721 Sayılı TMK

4. Arabuluculuk Zorunluluğuna Aykırılığın Hukuki Sonuçları

Arabuluculuk sürecini işletmeden doğrudan dava açılması halinde karşılaşılacak durumlar şunlardır:

Usulden Red: Mahkeme, dava şartı yokluğu nedeniyle davayı reddeder.
Hak Kaybı: İşe iade gibi süreye bağlı davalarda, usulden red sonrası yasal sürelerin (1 ay) kaçırılması hak kaybına yol açabilir.
Yargılama Giderleri: Davet edilmesine rağmen arabuluculuk toplantısına mazeretsiz katılmayan taraf, dava sonunda haklı çıksa dahi yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur.

Sık Sorulan Sorular

Soru: Arabuluculuk süreci ne kadar sürer?

Cevap: İş uyuşmazlıklarında 3+1 hafta, ticari uyuşmazlıklarda 6+2 haftalık yasal süreler mevcuttur. çoğu dosya tek bir oturumda sonuçlandırılır.

Soru: Arabuluculukta anlaşılan belge geçersiz kılınabilir mi?

Cevap: Avukatların katılımıyla imzalanan veya mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alınan tutanaklar, kesinleşmiş mahkeme ilamı hükmündedir ve kural olarak geri dönülemezdir.

Soru: ücretlendirme nasıl yapılır?

Cevap: Dava şartı dosyalarda anlaşamama halinde 2 saatlik ücret Hazine tarafından karşılanır. Anlaşma durumunda ise Adalet Bakanlığı tarifesine göre taraflar aksi kararlaştırılmadıkça eşit ödeme yapar.

Sonuç ve Değerlendirme

Arabuluculuk, modern hukuk sisteminin ayrılmaz bir parçasıdır. 2026 yılı yargı pratiğinde, dava açmadan önce uyuşmazlığın arabuluculuğa tabi olup olmadığının tespiti, davanın usulden reddedilmemesi adına önem arz eden adımdır. Hak kaybı yaşamamak ve ilam niteliğinde belge güvencesinden yararlanmak için sürecin bir hukuk danışmanı eşliğinde yönetilmesi tavsiye edilir.

Yasal Uyarı (Disclaimer): Bu içerik, güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki mütalaa teşkil etmez. Süreler ve zorunluluk kapsamı somut olayın özelliklerine göre değişkenlik gösterebilir. hukuki danışmanlık ve temsil alınması önerilir.

Yasal Uyarı: Bu içerik, teknolojik imkanlar desteğiyle hazırlanmış bir bilgilendirme metnidir. Sitede yer alan veriler genel bilgilendirme amaçlı olup, hukuki tavsiye veya mütalaa teşkil etmez. Mevzuat ve yargı kararları zamanla değişkenlik gösterebileceğinden, buradaki bilgilerin doğruluğu ve güncelliği noktasında kesinlik arz etmeyebilir. Olası hak kayıplarının önlenmesi adına, sürecin takibi için bir avukattan hukuki yardım alınması önem arz etmektedir. Sitedeki bilgilere dayanarak gerçekleştirilen işlemlerden doğabilecek sorumluluk kullanıcıya aittir.