Kamulaştırma İşlemlerine Karşı Açılan Enerji Hukuku Davaları

Enerji Projelerinde Kamulaştırma ve Hukuki Hak Arama

Enerji sektörü, Türkiye’nin stratejik kalkınma hedefleri doğrultusunda sürekli genişleyen bir alandır. Enerji iletim hatları, rüzgar ve güneş santralleri (RES/GES), barajlar ve trafo merkezleri gibi yatırımlar, doğası gereği geniş arazi kullanımını zorunlu kılar. Bu noktada 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu devreye girerek, kamu yararının gerektirdiği hallerde özel mülkiyetteki taşınmazların idareye geçişini düzenler. 2026 yılı yargı pratiğinde, özellikle enerji projelerindeki hızlı yatırım ihtiyacı nedeniyle "Acele Kamulaştırma" ve "İrtifak Hakkı Tesisi" uyuşmazlıkları, mülkiyet hakkının korunması noktasında merkezi bir konuma gelmiştir.

1. Enerji Sektöründe Kamulaştırma Türleri: Olağan ve Acele Kamulaştırma

Enerji projelerinde idarenin (genellikle EPDK veya TEİAŞ) başvurduğu iki temel kamulaştırma yöntemi mevcuttur:

A. Olağan Kamulaştırma Süreci

İdare, öncelikle taşınmazın kıymet takdirini yapar ve maliki uzlaşma komisyonuna davet eder. Uzlaşma sağlanırsa tapu devri yapılır. Uzlaşma sağlanamazsa idare, Asliye Hukuk Mahkemesi'nde "Bedel Tespiti ve Tescil" davası ikame eder.

B. Acele Kamulaştırma (Kanun m. 27)

Enerji arz güvenliği veya projelerin ivediliği söz konusu olduğunda başvurulan yöntemdir. Bu usulde, mahkeme tarafından taşınmazın değeri önceden tespit edilir ve bu bedel bankaya yatırıldıktan sonra idare taşınmaza el koyma hakkı kazanır. Tescil ve bedel uyuşmazlıkları ise daha sonra açılacak davalarla netleştirilir.

2. Görevli Mahkeme ve Yargı Yolu Ayrımı

Kamulaştırma işlemlerine karşı açılacak davalarda uyuşmazlığın niteliği, hangi mahkemeye başvurulacağını belirler. Bu ayrımın yanlış yapılması, davanın usulden reddine yol açabilir.

İdari Yargı (İdare Mahkemesi): Kamulaştırma kararının (Kamu Yararı Kararı) iptali, usulsüz tebligat veya işlemin yetki/şekil yönünden hukuka aykırılığı iddiaları için başvurulur. İptal Davası, kamulaştırma tebligatından itibaren 30 gün içinde açılmalıdır.
Adli Yargı (Asliye Hukuk Mahkemesi): Kamulaştırma bedelinin az olduğu veya taşınmazın mülkiyetine ilişkin uyuşmazlıklar burada çözülür. İdarenin açtığı bedel tespiti davasında malik, taşınmazın gerçek değerini (emsal satışlar, gelir metodu vb.) bilirkişi raporlarıyla ispat etme hakkına sahiptir.

3. Enerji Nakil Hatları ve İrtifak Hakkı Tesisi

Her enerji projesi mülkiyetin tamamen devrini gerektirmez. özellikle yüksek gerilim hatlarının geçtiği arazilerde, arazinin mülkiyeti malikte kalmaya devam ederken, idare lehine belirli bir kullanım hakkı (İrtifak Hakkı) tesis edilir.

İrtifak Bedeli: Hattın geçtiği alanın yarattığı değer düşüklüğü (irtifak kamulaştırma bedeli) malike ödenir.
Kullanım Kısıtlamaları: İrtifak hakkı kurulan alanda yapılaşma veya ağaç dikimi gibi tasarruflar kısıtlanabilir. Bu kısıtlamaların mülkün değerinde yarattığı azalma, bilirkişi marifetiyle hesaplanmalıdır.

4. Bölgesel Yargı Yetkisi: İstanbul Anadolu Adliyesi ve Kartal

İstanbul’un Anadolu Yakası'nda (Kartal, Maltepe, Pendik, Sancaktepe vb.) gerçekleştirilen enerji yatırımları veya bu bölgede ikamet eden maliklerin hak aramaları için yetkili merci İstanbul Anadolu Adliyesidir.

Asliye Hukuk Mahkemeleri: Kamulaştırma bedeline dair itirazlar ve bedel artırım talepleri bu mahkemelerde görülür.
Bilirkişi İncelemesi: Mahkeme; gayrimenkul değerleme uzmanları, ziraat mühendisleri ve enerji teknikeri gibi uzmanlardan oluşan heyetlerle taşınmaz başında keşif yapar. Bölgedeki emsal satış değerleri, imar durumu ve projenin taşınmaz üzerindeki etkisi raporlaştırılır.

5. Kamulaştırmasız El Atma Riski

Bazı durumlarda idare, yasal kamulaştırma prosedürünü tamamlamadan veya bedelini ödemeden fiilen bir enerji tesisi kurabilir. Bu durum "Kamulaştırmasız El Atma" olarak adlandırılır.

Hukuki Haklar: Malik, haksız el atmanın önlenmesini (Müdahalenin Men’i) veya taşınmazın o günkü rayiç bedelinin kendisine ödenmesini talep edebilir.

Sık Sorulan Sorular

Soru: "Kamulaştırma kararını durdurabilir miyim?" Cevap: Kamu yararı kararının iptali için İdare Mahkemesi'nde dava açılabilir. Ancak "Acele Kamulaştırma" kararlarına karşı yürütmenin durdurulması talebiyle dava açmak, projenin ilerlemesini durdurmak için tek yoldur.

Soru: "Banka hesabıma bir para yatmış, alırsam hakkımdan vazgeçmiş olur muyum?" Cevap: Acele kamulaştırmada mahkemece belirlenen ilk bedeli çekmek, davanın esasına dair haklarınızı sona erdirmez. Ancak ödemenin "ihtirazi kayıt" (haklarınızı saklı tutarak) ile alınması önerilir.

Soru: "Kamulaştırma bedeli neye göre hesaplanır?" Cevap: Arsalar için emsal satışlar, tarım arazileri için net gelir metodu, yapılar için ise resmi birim maliyetleri ve yıpranma payı esas alınır.

Sonuç ve Değerlendirme

Enerji projelerinde kamulaştırma süreçleri; teknik raporlar, kıymet takdirleri ve dar hak düşürücü sürelerle çevrili bir alandır. 2026 yılı hukuk dünyasında, mülkiyet hakkının sadece kağıt üzerinde değil, "güncel rayiç bedel" üzerinden korunması esastır. Hak kaybına uğramamak, 30 günlük idari dava süresini kaçırmamak ve özellikle bilirkişi raporlarındaki emsal değerlendirme hatalarına zamanında müdahale etmek adına bir hukukçu rehberliğinde süreç yönetimi yapılması tavsiye edilir.

Yasal Uyarı (Disclaimer): Bu içerik, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu ve ilgili mevzuat çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki mütalaa teşkil etmez. Kamulaştırma süreçleri; projenin niteliğine, taşınmazın vasfına ve idari kararlara göre her vakada yargı makamlarınca özel olarak takdir edilir. Hak kaybı yaşanmaması için bir avukat ile çalışılması tavsiye edilir.

Yasal Uyarı: Bu içerik, teknolojik imkanlar desteğiyle hazırlanmış bir bilgilendirme metnidir. Sitede yer alan veriler genel bilgilendirme amaçlı olup, hukuki tavsiye veya mütalaa teşkil etmez. Mevzuat ve yargı kararları zamanla değişkenlik gösterebileceğinden, buradaki bilgilerin doğruluğu ve güncelliği noktasında kesinlik arz etmeyebilir. Olası hak kayıplarının önlenmesi adına, sürecin takibi için bir avukattan hukuki yardım alınması önem arz etmektedir. Sitedeki bilgilere dayanarak gerçekleştirilen işlemlerden doğabilecek sorumluluk kullanıcıya aittir.