Yapay zeka eserlerinin telif hakkı kime aittir?

Yapay Zeka (AI) Tarafından üretilen İçeriklerde Telif Hakkı ve Hak Sahipliği Rejimi

Yapay zeka sistemlerinin otonom veya yarı otonom şekilde metin, görsel, müzik ve yazılım kodu üretmesi, fikri mülkiyet hukukunun temel taşı olan "insan yaratıcılığı" unsurunu tartışmaya açmıştır. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) uyarınca bir ürünün "eser" sayılabilmesi için sahibinin "hususiyetini" (özgün imzasını) taşıması ve bir insan tarafından meydana getirilmiş olması önem arz etmektedir. İstanbul Anadolu Yakası ve Kartal bölgesinde yoğunlaşan teknoloji ve yaratıcı endüstri odaklı işletmeler için, yapay zeka araçlarıyla oluşturulan çıktıların ticari korunabilirliği hukuki bir teknik süreç teşkil etmektedir.

(Not: Telif hukukunda eser türleri ve hak sahipliği hiyerarşisi benzer bir teknik ayrım içerir).

FSEK Kapsamında "Eser Sahibi" Kavramı ve AI çıktıları

Türk hukukunda eser sahipliği statüsü şu kriterlere göre değerlendirilir:

• İnsan Müellifliği İlkesi: Mevcut yasal düzenlemeler uyarınca sadece gerçek kişiler eser sahibi olabilir. Yapay zekanın kendisi bir hukuk süjesi (kişi) olmadığından, müstakil bir telif hakkı sahibi olması hukuken mümkün değildir.

• Hususiyet (özgünlük) Şartı: Bir çıktının eser korumasından yararlanabilmesi için, onu üreten kişinin yaratıcı iradesini ve fikri çabasını yansıtması gerekir. Yapay zekaya verilen basit komutlar (prompts), genellikle "yaratıcı çaba" eşiğini aşmadığı gerekçesiyle telif koruması dışında bırakılabilmektedir.

(Not: Telif hakkı ihlali ve eser tespiti süreçleri benzer bir teknik bilirkişi incelemesi hiyerarşisiyle yürütülür).

Yapay Zeka üretimlerinde Hak Sahipliği Modelleri

Yapay zeka ile üretilen eserlerde hak sahipliği şu üç eksende tartışılmaktadır:

1. Yönlendirici (Kullanıcı) Hak Sahipliği

Eğer kullanıcı, yapay zekayı bir "araç" (fırça veya kalem gibi) olarak kullanıyor ve çıktı üzerinde yoğun bir düzenleme, seçme veya yönlendirme emeği harcıyorsa; telif hakkı "insan yönlendirici"ye ait kabul edilebilir.

2. Yazılım Geliştirici Hak Sahipliği

Yapay zeka algoritmasını kurgulayan yazılımcıların, sistemin ürettiği çıktılar üzerinde hak sahibi olup olamayacağı tartışılmaktadır. Ancak genel eğilim, yazılımcının "kod" üzerinde hak sahibi olduğu, "çıktı" üzerindeki hakkın ise kullanıcıya veya kamu malına (public domain) ait olduğu yönündedir.

3. Kamu Malı (Public Domain) Riski

Tamamen otonom şekilde, insan müdahalesi olmaksızın üretilen içeriklerin telif korumasına tabi olmayacağı ve doğrudan "kamu malı" sayılacağı riski bulunmaktadır. Bu durum, ticari işletmeler için yatırımın korunması açısından risk teşkil etmektedir.

(Not: Fikri mülkiyet uyuşmazlıklarında tecavüzün durdurulması ve tazminat süreleri hak düşürücü niteliktedir).

Kartal ve İstanbul Bölgesindeki Teknoloji Şirketleri İçin Uyarılar

İstanbul Anadolu Adliyesi (Kartal) bünyesindeki Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemeleri, yapay zeka çıktılarına ilişkin uyuşmazlıklarda "insan katkısının yoğunluğunu" incelemektedir. Şirketlerin, yapay zeka araçlarını kullanırken "Hizmet Şartları" (Terms of Service) sözleşmelerini incelemesi ve mülkiyet devri maddelerini netleştirmesi kritiktir. Hak kaybının önlenmesi adına hukuki destek tavsiye edilir.

(Not: Fikri mülkiyet davalarında Fikri ve Sınai Haklar Mahkemeleri ihtisas mahkemesi olarak görev yapar).

Sıkça Sorulan Sorular

Yapay zekaya yazdırdığım bir kitabın telif hakkını alabilir miyim? Kitabın kurgusu, bölümleri ve yapay zeka çıktıları üzerindeki yoğun editoryal düzenlemeleriniz size aitse, bu "işlenme eser" veya doğrudan eser olarak korunabilir. Ancak ham AI çıktılarının telif tescili reddedilebilir.

Yapay zeka ile ürettiğim logoyu marka tescili yaptırabilir miyim? Marka tescili için "eser" olma şartı aranmaz; ayırt edicilik yeterlidir. Ancak bu logonun daha önce başka bir sanatçının eserinden (AI veri seti içindeki bir eserden) kopyalanıp kopyalanmadığının denetimi, telif ihlali davalarıyla karşılaşmamak adına hayati önemdedir.

Yapay zekanın eğitiminde benim eserlerim kullanılmışsa ne yapabilirim? Bu durum "Veri Madenciliği" ve "Telif İhlali" arasındaki sınırda yer almaktadır. Avrupa Birliği AI Act uyarınca eser sahiplerine içeriklerini veri madenciliğine kapatma (opt-out) hakkı tanınmaktadır. Türkiye'de ise bu durum "haksız rekabet" veya "telif ihlali" çerçevesinde dava konusu edilebilir.

---

Yasal Uyarı (Disclaimer): Bu içerik, kamuoyunu bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki danışmanlık niteliği taşımamaktadır. Yapay zeka ve fikri mülkiyet mevzuatı dünya genelinde hızla değişmekte olup her somut olayın özelliklerine göre farklılık gösterebilir. Hak kaybını önlemek adına hukuki destek tavsiye edilir.

Kartal Bilişim Avukatı

---